Toekomstige alternatieven voor de vaccinatieprik

Toekomstige alternatieven voor de vaccinatieprik

De meeste vaccins gaan nog met een naald in de bovenarm. Dat werkt. Het is ook ingewikkeld: spuiten, soms eerst poeder oplossen, een koude keten, en mensen die de prik liever overslaan.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zegt: die manier van toedienen is een van de redenen waarom de vaccinatiegraad is gestagneerd. In 2020 misten 23 miljoen kinderen hun prikken, 3,7 miljoen meer dan in 2019.

Daarom kijken WHO, Gavi, UNICEF, PATH en de Bill & Melinda Gates Foundation naar andere manieren van vaccineren. Hun Vaccine Innovation Prioritisation Strategy (VIPS) koos in mei 2020 drie prioriteiten: microarray-pleisters, hittebestendige vaccins, en barcodes op de verpakking.

Niet alles is toekomstmuziek. Sommige alternatieven voor de naald bestaan al. Andere zitten in trials. Dit is uitleg, geen medisch advies. In het Rijksvaccinatieprogramma blijft de standaard een prik.

Wat is er al zonder naald?

Al langer:

• orale poliovaccins
• rotavirusdruppels voor baby's, ook in Nederland
• oraal choleravaccin
• in sommige landen een neusvaccin tegen griep

Die laatste prikken het slijmvlies, waar luchtwegvirussen binnenkomen. Onderzoekers werken ook aan neusvaccins tegen andere luchtweginfecties. De meeste coronavaccins in Europa blijven een spuit in de arm.

PharmaJet Tropis is iets anders: geen pleister, maar een dunne straal vloeistof die de huid in gaat, zonder naald. De WHO heeft het apparaat geprekwalificeerd voor intradermale toediening. Het is gebruikt bij polio-campagnes, onder meer in Pakistan en Nigeria. Dat is het dichtst bij “nu al zonder naald in het veld”. Het vervangt niet de DTP of BMR in Nederland.

Huidpleisters: Micron, Vaxxas en anderen

Een microarray patch, of MAP, is een kleine huidpleister met heel korte puntjes. Die zijn te kort voor een gewone injectie. Ze brengen het vaccin in de bovenste huidlaag. Daar zitten veel immuuncellen.

De WHO noemt onder meer deze voordelen: geen reconstitutie en geen spuit, minder pijn, mogelijk beter houdbaar buiten de koelkast, en toediening door minder gespecialiseerd personeel.

Voor mazelen en rodehond noemt de WHO twee klinische kandidaten:

Micron Biomedical maakt een oplosbare pleister. Die blijft een paar minuten op de pols. Hun fase 1/2-studie bij volwassenen, peuters en zuigelingen in Gambia is gepubliceerd in The Lancet. Veiligheid en immuunrespons leken vergelijkbaar met de gewone prik onder de huid. Bij zuigelingen is dit de verst gevorderde MAP.

Vaxxas maakt een High-Density Microarray Patch: duizenden puntjes van ongeveer 0,25 millimeter, met gedroogd vaccin, en een eenmalige applicator op de bovenarm of het bovenbeen. Hun volwassenentrial voor mazelen-rodehond is afgerond. Een kinderfase stond daarna gepland.

Fase 3, registratie en WHO-prekwalificatie moeten nog. Reken er niet op bij je volgende DTP of BMR.

Andere bedrijven koppelen mRNA aan een pleister. Dat is vroeger stadium. De Amerikaanse BARDA Patch Forward Prize noemde naast Vaxxas en Micron onder meer LTS Lohmann (Duitsland) met BioNet, en PopVax (India) met LTS. Doel: griep- of coronavaccin als RNA op een microneedle-pleister. Geen routineproduct.

Hittebestendige vaccins

De tweede VIPS-prioriteit is vaccins die een beperkte tijd buiten de koelkast mogen, in een controlled temperature chain. Minder ijs, minder uitval, meer bereik. Dat kan samengaan met een pleister of een klassieke spuit.

mRNA is een andere sprong: sneller maken bij een nieuwe variant. Die vaccins gaan nu nog wél met een naald, en vragen vaak extra koude opslag.

Wat betekent dit voor jouw overzicht?

Of je een prik, een druppel, een straal of later een pleister krijgt: de datum, de ziekte en de naam van het product blijven nodig. Bij reizen, een booster of een nieuwe uitbraak wil een arts weten wat je al hebt.

Met Vaxy bewaar je die gegevens op één plek, voor jezelf en je gezin.

Twijfel je over een prik? Vraag het je huisarts, de GGD of een reizigersvaccinatiebureau.

Korte antwoorden

Welke alternatieven voor de naald zijn er al? Druppels (polio, rotavirus, cholera), in sommige landen een neusvaccin tegen griep, en naaldvrije straalinjectie van PharmaJet bij sommige polio-campagnes.

Wat is een microarray-pleister? Een kleine huidpleister met korte puntjes. Micron en Vaxxas zijn de twee kandidaten die de WHO noemt voor mazelen en rodehond.

Kan ik in Nederland al zonder naald? Rotavirus al als druppel. Verder prikt het RIVM in het RVP nog met naald en spuit. Huidpleisters zijn onderzoek.

Waarom wil de WHO dit? Omdat eenvoudiger toediening meer mensen kan bereiken, vooral kinderen die nu nul prikken krijgen.

Bronnen

• WHO: innovatieve toediening van vaccins, inclusief microarray-pleisters
• WHO: Technical Advisory Group over mazelen-rodehond-microarray-pleisters
• WHO: Target Product Profile voor mazelen-rodehond-MAP
• The Lancet: Micron mazelen-rodehond-pleister, fase 1/2 in Gambia
• WHO PQS: PharmaJet Tropis, naaldvrije injector
• BARDA: Patch Forward Prize, conceptwinnaars
• Gavi: Vaccine Innovation Prioritisation Strategy (VIPS)
• RIVM: Rijksvaccinatieprogramma